Соңғы бірнеше жылда Қазақстан білім беру саласында инфрақұрылымды дамыту бойынша ең ауқымды серпілістердің бірін жүзеге асырды, деп хабарлайды «24KZ».
Qazaq Expert Club-қа шақырылған білім беру саласының сарапшысы Жазира Асанова тек 2025 жылдың өзінде елде 196 мың оқушы орнына арналған 200-ден астам мектеп пайдалануға берілді. Жаңа мектептер құрылысының көлемі бойынша бұл көрсеткіш алдыңғы үш жылдың нәтижесінен асып түсті.
«Келешек мектептері» ұлттық жобасы, сондай-ақ Білім беру инфрақұрылымын қолдау қоры есебінен мектептерді салу және жаңғырту жұмыстары нәтижесінде еліміздің мектеп желісі ондаған жылдардан бері болмаған қарқынмен өзгеруде. Бұл Қазақстан үшін ерекше маңызды, өйткені мектеп ғимараттарының шамамен 70%-ы кеңестік кезеңде салынған.
Алайда бүгінде өзекті болып отырған тағы бір сұрақ бар: білім сапасын арттыру үшін жаңа мектептер салудың өзі жеткілікті ме?
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, заманауи инфрақұрылымның өзі білім беру нәтижесіне кепіл бола алмайды. Мектеп, отбасы, педагогтер, жергілікті қауымдастық, мәдениет ұйымдары, бизнес және мемлекеттік институттар арасындағы байланыстар да кем емес маңызды рөл атқарады.
Бүгінгі басты мәселе қанша мектеп салғанымызда емес, мықты білім беру экожүйесін қалыптастыра алатынымызда.
Халықаралық сарапшылардың назары да барған сайын осы мәселеге ауып отыр. OECD ұйымының Ecosystems Approach to Curriculum Change (2026) баяндамасында білім беру реформалары көбіне қаржыландырудың жеткіліксіздігінен немесе идеялардың әлсіздігінен емес, олар жүзеге асырылатын ортаның ерекшеліктерінен қиындықтарға тап болатыны атап көрсетілген.
Білім беру ортасының маңыздылығын осы саладағы ең беделді мамандардың бірі Джон Хэттидің зерттеулері де дәлелдейді. Ол өзінің әлем бойынша жүздеген миллион оқушының деректерін қамтыған ауқымды Visible Learning метаталдауында мектептегі үлгерімге ең күшті әсер ететін факторлардың бірі ретінде педагогтердің ұжымдық тиімділігін атайды. Яғни мұғалімдердің әр баланың нәтижесіне бірлесе отырып ықпал ете алатынына деген ортақ сенімі.
Зерттеу нәтижесіне сәйкес, ұжымдық тиімділіктің әсер ету коэффициенті 1,57 болса, мұғалімнің сапалы кері байланысының көрсеткіші – 0,72, ал сыныптағы дәстүрлі тәртіпті басқару көрсеткіші – 0,52.
Бұл қорытынды тек мектеп үшін ғана маңызды емес. Негізінде ол баланың нәтижесі ересектердің бірлесіп әрекет ету қабілетіне және оның дамуына қатысты ортақ мақсаттарды қолдауына байланысты екенін көрсетеді.
Қарапайым тілмен айтқанда, бүгінгі күні «педагогикалық ұжым» ұғымы мектеп қабырғасымен шектелмейді. Бұл – баланың айналасындағы барлық ересектер: ата-аналар, мұғалімдер, тәлімгерлер, жаттықтырушылар, мәдениет, бизнес және жергілікті билік өкілдері. Мұның барлығы бірігіп білім беру экожүйесін құрайды.
Қазақстандағы білім беру экожүйесінің ең әлсіз тұсын түсіну үшін мектептердің айналасында қалыптасатын байланыстарға назар аудару жеткілікті. Негізгі кедергі – білім беру үдерісіне қатысушылардың әрекеттерінің үйлеспеуінде.
Мектеп бір сигналды оқу бағдарламасынан және бағалау жүйесінен алады, екіншісін – педагогикалық жоғары оқу орындарынан, үшіншісін – ата-аналардан, төртіншісін – еңбек нарығынан алады. Бұл сигналдар бір арнаға тоғыспаған кезде басқарушылық және әдістемелік қайшылықтар пайда болады: өзгерістер баяу енгізіледі, күш-жігер қайталанады, ал мектеп пен педагогтерге қойылатын талаптар бір-біріне қайшы келе бастайды.
Бұл мәселе тек Қазақстанға ғана тән емес. Білім беру жүйесі табысты елдер ретінде жиі аталып жүретін Финляндия мен Сингапур оқу бағдарламалары, бағалау жүйесі, педагогтерді даярлау және экономика сұраныстары арасындағы үйлесімділікті ондаған жыл бойы қалыптастырған. Басқаша айтқанда, мықты білім беру жүйесі – мемлекет пен баланың дамуына қатысатын барлық тараптардың ұзақ мерзімді ынтымақтастығының нәтижесі.
Сонымен қатар жаңа буынның дамуына үкіметтік емес сектордың да өз үлесін қосуы маңызды. Өңірлік бизнес мектепті тек әлеуметтік институт ретінде ғана емес, болашақ кадрлық әлеуеттің көзі ретінде де қарастыра алады, оған тәлімгерлік, тағылымдамалар және кәсіптік бағдар беру бастамалары арқылы қолдау көрсете отырып.
Сол сияқты ҮЕҰ мен қорлардың рөлі де ерекше маңызды. Олар мемлекеттің күш-жігерін толықтырып, мектептер мен педагогтерді қолдап, кәсіби қауымдастықтарды дамытуға және балалар үшін жаңа білім беру мүмкіндіктерін жасауға қабілетті. Әлемдегі ең мықты білім беру жүйелері ғимараттарымен емес, баланың айналасындағы ортаның үйлесімділігімен ерекшеленеді.
Бәлкім, кез келген білім беру саясатының басты сұрағы өте қарапайым шығар: бұл бала үшін пайдалы ма?
Дәл осы бағдар күрделі жағдайларда дұрыс шешім табуға көмектеседі және күшті білім беру экожүйесі ересектер тек үдерісті ұйымдастырып қана қоймай, баланың қандай адам болып қалыптасуы керектігі және оған қандай мүмкіндіктер жасалуы тиіс екені жөнінде ортақ келісімге келе алған жерде ғана қалыптасатынын еске салады.
«24KZ» Telegram-арнасына жазылыңыз
Тегтер #білім беру #мектеп #сарапшы пікірі #24жаңалықтар #24KZPhone: +7 (7172) 757 485
E-Mail: 24kz@khabar.kz