Ұлттық төлқұжатқа көшудің ресми хронологиясы
1991 жылы Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін азаматтар уақытша КСРО-ның ескі үлгідегі паспортына арнайы мөртабан соқтырып пайдаланды. Жаңа ұлттық жүйеге көшу Үкіметтің нақты қаулыларымен кезең-кезеңімен іске асты:
· 1993 жыл (Алғашқы ереже): 5 сәуірде Министрлер Кабинетінің № 256 қаулысымен «ҚР паспорт жүйесі туралы ереже» бекітіліп, 1994 жылдың 1 шілдесінде күшіне енді.
· 1994 жыл (Үлгіні бекіту): 22 сәуірдегі № 429 қаулымен төлқұжаттың жаңа үлгісі бекітілді. Бланкілерді әзірлеу Әділет министрлігіне, ал құжаттандыру ІІМ-ге жүктелді.
· 1995–1997 жылдар (Жаппай өндіріс): 1995 жылдың қаңтарында Алматыда жаңа паспорттарды жаппай басып шығару басталды. 1997 жылы елорданың ауысуына орай Астанада екінші орталық ашылды.
Алғашқы паспорттың дизайны мен қызықты деректер
1994 жылғы Үкімет қаулысымен бекітілген алғашқы төлқұжат сутаңбасы бар арнайы қағаздан дайындалып, 32 беттен тұрды. Оның мұқабасы көгілдір түсті болып, ортасында алтын түсті Елтаңба бейнеленді. Құжатта бүгінгі ұрпақ біле бермейтін бірнеше ерекшелік болды:
· Соңғы беттегі фотосурет. Бүгінгі паспорттарда иесінің деректері басында тұрса, алғашқы нұсқада фотосурет пен негізгі мәліметтер ең соңғы, 32-бетке орналастырылып, арнайы қорғаныш пленкамен ламинатталды. Ал 3-беттен 30-бетке дейінгі парақтар визаларға арналды.
· «KAZAKSTAN» атауы. Алғашқы паспорттың мұқабасында еліміздің ағылшынша атауы «H» әрпінсіз, «KAZAKSTAN» деп жазылды. Халықаралық стандартқа сай «KAZAKHSTAN» нұсқасы ресми құжаттарға 2001 жылы ғана енгізілді.
· Қос құжат жүйесі. 1995 жылғы реформадан бастап Қазақстанда алғаш рет ішкі және сыртқы құжаттар екіге бөлінді. Ел ішінде жүру үшін пластикалық жеке куәлік, ал шетелге шығу үшін көгілдір паспорт беріле бастады.
· Ұлтты көрсету құқығы (1996 жыл). 1995 жылы жаңа Конституция қабылданған соң, Үкіметтің 1996 жылғы 4 наурыздағы № 277 қаулысымен паспорт жүйесіне өзгеріс енгізілді. Содан бастап азаматтарға төлқұжатта өз ұлтын көрсету немесе көрсетпеу құқығы ресми түрде берілді.
· ЖСН енгізу және ескі үлгінің күшін жоюы. 1995 жылғы алғашқы паспорттарда жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) болған жоқ. 12 таңбалы ЖСН құжаттарға 1997 жылдың тамызынан бастап енгізілді. Ал 32-бетінде ЖСН көрсетілмеген ескі үлгідегі паспорттар 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап заңды күшін толық жойды.
Биометриялық кезең және қауіпсіздік стандарттары
Қазақстан паспорты жалған құжат жасаудан қорғау деңгейі бойынша әлемдегі ең қауіпсіз құжаттардың қатарына кіреді.
· Электронды чип. 2009 жылғы 5 қаңтардан бастап елімізде электронды чиппен жабдықталған алғашқы биометриялық паспорттар беріле бастады. Бұл құжаттың халықаралық ИКАО (ICAO) стандарттарына сай болуын қамтамасыз етті.
· Ақпараттық дәлдік. 1995 жылғы алғашқы үлгіде мәліметтер қазақ және орыс тілдерінде толтырылса, 2009 жылдан бастап негізгі деректер беті мемлекеттік қазақ және халықаралық ағылшын тілдерінде жазылатын болды. Ал иесінің биометриялық мәліметтері электронды тасымалдағышта сақталады.
Орталық Азиядағы ең қуатты паспорт
Тәуелсіздіктің 35 жылы ішінде Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты азаматтарымыздың әлемге еркін саяхаттауына жол ашты.
· Аймақтық көшбасшылық. Беделді Henley Passport Index рейтингінің 2026 жылғы деректеріне сәйкес, Қазақстан әлемдік тізімде 66-орынға жайғасып, Орталық Азия елдері арасында бірінші орынды иеленіп отыр.
· Визасыз кеңістік. Бүгінде көк паспорт иелері әлемнің 77 елі мен аумағына алдын ала виза рәсімдемей-ақ немесе жеңілдетілген тәртіппен бара алады. Салыстырмалы түрде, аймақтағы көршілес Қырғызстан азаматтары үшін 59 бағыт, Өзбекстан үшін 57 бағыт қолжетімді.
Цифрлық трансформация және рәсімдеу тәртібі
Ресми деректерге сәйкес, бүгінде төлқұжат азаматтардың қалауы бойынша кез келген жаста ресімделеді. 12 жасқа дейінгі балаларға 5 жылға, ал 12 жастан асқандарға 10 жыл мерзімге беріледі. 16 жасқа толмаған балаларға арналған 24 беттік құжаттан бөлек, ересек азаматтар сапар жиілігіне қарай 36 немесе 48 беттік паспорт түрлерін таңдай алады.
· Цифрлық құжаттар. Ел ішінде азаматтар төлқұжаттың түпнұсқасын өзімен бірге алып жүрмей-ақ, eGov Mobile қосымшасындағы цифрлық нұсқасын ресми түрде қолдана алады.
· Шетелде рәсімдеу жылдамдығы. ҚР Сыртқы істер министрлігінің бұйрығымен 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап цифрлық құжаттандыру жүйесіне қосылған елшіліктер мен консулдықтар арқылы шетелдегі қазақстандықтарға жаңа паспорт рәсімдеу мерзімі 90 жұмыс күнінен 40 жұмыс күніне дейін қысқартылды.
Тәуелсіздіктің 35 жылдық мерейтойы қарсаңында Қазақстан паспорты жай ғана жеке басты куәландыратын құжат емес, әлемнің кез келген түкпірінде азаматтың құқығы мен қауіпсіздігін мемлекет қорғайтынын білдіретін мақтаныш нышанына айналды.
Тегтер #24жаңалықтар #24KZ #Тәуелсіздік шежіресі: 35 дерекPhone: +7 (7172) 757 485
E-Mail: 24kz@khabar.kz