2024 жылы денсаулық сақтау саласындағы жасанды интеллекттің (ЖИ) әлемдік нарығы шамамен 26,6 млрд доллар деп бағаланды. Ал 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 187,7 млрд долларға дейін өсуі мүмкін, деп хабарлайды «24KZ»
PwC бағалауы бойынша, 2030 жылға қарай медицина мен фармацевтика саласына ЖИ енгізудің жиынтық экономикалық әсері 868 млрд долларға жетуі ықтимал.
Қазақстан да денсаулық сақтау саласын цифрлық трансформациялаудың жаңа кезеңіне қадам басып отыр. Жүйе бұл өзгерістерге қаншалықты дайын және ЖИ бүгін қай салаларда қолданылып жатыр? Осы тақырыпты Qazaq Expert Club сарапшылары — денсаулық сақтау экономикасы саласының маманы Марат Мамаев пен цифрландыру бағытында жұмыс істейтін Әсел Абакова түсіндірді.
Олардың айтуынша, соңғы жылдары Қазақстанда ЖИ енгізуге қажетті базалық цифрлық инфрақұрылым қалыптасты. Атап айтқанда, электронды медициналық карталар, медициналық ақпараттық жүйелер, зерттеулердің цифрлық архивтері және телемедицина сервистері іске қосылған.
Халықаралық бағалаулар бойынша, дәрігердің жұмыс уақытының 30–40%-ға дейінгі бөлігі пациентті емдеуге емес, құжат толтыру мен әкімшілік процестерге кетеді. Сондықтан ЖИ-дің негізгі міндеттерінің бірі – осы жүктемені азайту, деректерді талдауды жеделдету және диагностика дәлдігін арттыру, – дейді Мамаев.
Қазір ЖИ құжаттарды автоматты түрде толтыру, дәрігерлердің дауыстық жазбаларын өңдеу, пациенттерді бағыттау, стационарлар жүктемесін талдау және дәрі-дәрмекке қажеттілікті болжау үшін қолданылып жатыр.
ЖИ ең белсенді түрде сәулелік диагностикада пайдаланылады, – дейді Абакова. – Алгоритмдер өкпенің КТ-сын, маммографияны, рентгенографияны, МРТ мен флюорографияны талдау кезінде қолданылады. Әсіресе COVID-19 пандемиясынан кейін мұндай шешімдер қарқынды енгізіле бастады, өйткені жүйеге өте үлкен көлемдегі зерттеулерді өңдеуге тура келді.
Қазақстан үшін бұл тар бейінді мамандар тапшылығына байланысты ерекше маңызды. Кейбір өңірлерде бір радиолог тәулігіне жүздеген суретті қарауға мәжбүр. ЖИ бастапқы талдауды жеделдетіп, патологияларды өткізіп алу қаупін азайтады.
Тағы бір маңызды бағыт – телемедицина және пациенттерді қашықтан бақылау. ЖИ біртіндеп созылмалы ауруларды, жүрек-қан тамырлары тәуекелдерін және диабетті бақылау жүйелеріне енгізіліп жатыр.
Аумағы үлкен Қазақстан үшін бұл ерекше өзекті. Себебі мұндай технологиялар өңірлер мен ірі қалалар арасындағы медициналық қызметке қолжетімділік алшақтығын азайтуға көмектеседі.
Экономикалық әсері де барған сайын айқын бола түсуде: дәрігерлердің жүктемесі азаяды, диагностика уақыты қысқарады, қайталама зерттеулер саны төмендейді, аурулар ертерек анықталып, асқынуларды емдеуге кететін шығындар қысқарады, – дейді Мамаев.
Мысалы, инсультті диагностикалауға арналған ЖИ жүйелері қазірдің өзінде елдегі 49 инсульт орталығында 150 мыңнан астам КТ-суретті талдаған. Жобаға 700-ден астам дәрігер қатысып, диагностика дәлдігі 87%-ға жеткен. Технология енгізілгеннен кейін инсультті емдеу жиілігі 146%-ға өсіп, өлім-жітім 43%-ға төмендеген.
Алайда мүмкіндіктермен қатар тәуекелдер де артып келеді. Негізгі мәселенің бірі – деректер сапасы. Егер ақпарат толық емес немесе қате болса, алгоритмдер сол қателіктерді қайталап қана қоймай, оларды ауқымды түрде көбейтуі мүмкін.
Екінші күрделі мәселе – ЖИ қателіктері үшін жауапкершілік, – дейді Абакова. – Егер алгоритм диагнозда қателессе, оған кім жауап береді: әзірлеуші ме, клиника ма, дәрігер ме әлде мемлекет пе? Әлемдік тәжірибеде әзірге бұл мәселеге қатысты бірыңғай тәсіл қалыптасқан жоқ.
Сонымен қатар ЖИ әлі де күрделі клиникалық жағдайларды толық өңдей алмайды. Себебі мұнда тек талдаулар мен суреттерді ғана емес, пациенттің жалпы жағдайын, қатар жүретін ауруларын және басқа да факторларды ескеру қажет.
Күнделікті аналитиканың бір бөлігі біртіндеп алгоритмдерге өтеді. Ал дәрігердің рөлі барған сайын клиникалық ойлау, күрделі жағдайларды интерпретациялау, пациентпен коммуникация және соңғы шешім қабылдау бағытына ауысады, – дейді сарапшылар.
Мамандардың пікірінше, дамудың келесі кезеңі – жекелеген ЖИ құралдарынан денсаулық сақтауды басқарудың толыққанды интеллектуалды жүйесіне көшу. Яғни, ауру тәуекелдерін болжайтын, жоғары қауіп топтарын автоматты түрде анықтайтын, емдеу тиімділігін талдайтын және мемлекетке денсаулық сақтау шығындарын тиімді басқаруға көмектесетін технологиялар туралы сөз болып отыр.
Қазақстан үшін бұл медициналық кадр тапшылығы, МӘМС жүйесіне түсетін жүктеменің артуы, халықтың қартаюы және созылмалы аурулардың көбеюі жағдайында ерекше маңызды.
Сарапшылардың айтуынша, бүгінгі басты сұрақ – ЖИ медицинаға келе ме деген мәселе емес, ол қазірдің өзінде қолданылып жатыр. Ендігі мәселе – денсаулық сақтау жүйесінің осы өзгерістерге қаншалықты жылдам бейімделе алатыны.
Тегтер #медицина #ЖИ #24жаңалықтар #24KZ #Qazaq Expert ClubPhone: +7 (7172) 757 485
E-Mail: 24kz@khabar.kz