Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерватында жолбарысты қайта жерсіндіру жұмыстары жаңа кезеңге өтті. 2026 жылғы 31 шілдеде Үміт атты ұрғашы жолбарыс табиғи ортаға жіберілді, деп хабарлайды «24KZ».
Бұл – Қазақстан аумағында 70 жылдан астам уақыттан кейін жолбарысты табиғатқа қайта жіберу бағытында жасалған тарихи қадам. Қазір мамандар жыртқыштың қозғалысы мен мінез-құлқын спутниктік қарғыбау арқылы бақылап отыр.
Жолбарысты қайтару жұмыстары қалай басталды?
Қазақстанда жолбарысты тарихи мекеніне қайта оралту бастамасы 2010 жылы көтерілді. Сол жылы Санкт-Петербургте өткен Жолбарысты сақтау жөніндегі халықаралық форум аясында Қазақстан мен Ресей үкіметтері жолбарысты елімізге қайта жерсіндіру мәселесінде ынтымақтасуға уағдаласты.
Арада сегіз жыл өткен соң, 2018 жылы Алматы облысының Балқаш ауданында «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты құрылды. Жалпы аумағы 450 252,6 гектарды құрайтын қорғалатын табиғи аумақ жолбарысты қайта жерсіндіру бағдарламасының негізгі алаңына айналды.
Жолбарыстың табиғатқа оралуы үшін алдымен оның тіршілік етуіне қолайлы орта қалыптастыру қажет. Осы мақсатта резерват аумағындағы тоғайлы ормандарды қалпына келтіру және қорғау жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар жолбарыстың қоректік базасын қалыптастыруға, яғни оған жем болатын жануарлардың санын арттыруға баса мән берілді.
Мәселен, 2018–2023 жылдары резерватқа Бұқар бұғысының 205 басы жеткізілді. Оның 140-ы – ұрғашы, 65-і – еркек. Қазіргі уақытта олардың барлығы табиғи ортаға жіберілген.
Ал 2022–2025 жылдары «Алтын-Емел» ұлттық табиғи паркінен «Іле-Балқаш» резерватына 119 құлан көшірілді. Жануарларды күтіп-баптау, олардың көбеюіне жағдай жасау және табиғи ортаға бейімдеу үшін арнайы қоршаулар салынып, бұғыларға автоматты суаттар орнатылды.
Жолбарыстарды қабылдауға дайындық
Жолбарысты қайта жерсіндіру жұмыстары Қазақстан мен Ресей арасындағы ынтымақтастық аясында жалғасты. 2022 жылғы 5 қыркүйекте Владивосток қаласында Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Ресейдің Табиғи ресурстар және экология министрлігі арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды.
2025 жылы екі елдің бірлескен жұмыс тобы бірнеше рет бас қосып, жолбарыстарды Қазақстанға жеткізу және оларды жаңа ортаға бейімдеу мәселелерін талқылады. Сол жылдың 12 қарашасында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары кезінде жолбарыстарды әкелуге және бастапқы бейімдеуге арналған бірлескен іс-шаралар жоспарына қол қойылды.
Сонымен бірге Қазақстан мамандары Ресейде адам мен жолбарыс арасындағы жанжалдардың алдын алу және оларға жедел әрекет ету бойынша тәжірибе жинақтады. Оқыту бағдарламасы жануарларды бақылау, жергілікті тұрғындармен жұмыс істеу, жолбарысты үркіту әдістерін қолдану, мониторинг жүргізу, қажет болған жағдайда жануарды ұстау және ветеринариялық шараларды орындауды қамтиды.
Бұл жұмыстар жолбарыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және олардың адамдармен қақтығысу қаупін азайтуға бағытталған.
Қазақстанға төрт жолбарыс жеткізілді
2024 жылғы 21 қыркүйекте Нидерланд Корольдігінен Қазақстанға екі амур жолбарысы – бір еркек және бір ұрғашы әкелінді. Жануарлар мамандардың бақылауына алынып, арнайы вольерде ұсталды. Олардың жағдайын қадағалау үшін аумаққа бейнебақылау камералары орнатылып, қажетті күтім мен азықтандыру ұйымдастырылды.
Ал 2026 жылғы 8 мамырда Ресейдің Хабаровск қаласынан Алматыға тағы төрт амур жолбарысы жеткізілді. Одан кейін жануарлар тікұшақтармен «Іле-Балқаш» резерватына тасымалданды.
Ресей тарапы Қазақстанға жабайы табиғаттан ұсталған екі ересек жолбарысты – 3,5 жастағы еркек пен ұрғашыны, сондай-ақ алты айлық екі күшікті сыйға тартты. Күшіктердің бірі – еркек, екіншісі – ұрғашы.
Қазақстан мен Ресей тараптарының бірлескен шешімімен жануарларға Амур, Үміт, Тұран және Уссури деген есімдер берілді.
Жолбарыстарды жеткізу бағдарламасы олардың табиғи ортаға бірден жіберілуімен шектелмейді. Алдымен жануарлар карантиннен өтіп, аң аулау дағдылары мен адамнан бойын аулақ ұстау қабілеті тексеріледі. Ересек жолбарыстар осы кезеңнен кейін табиғи ортаға жіберіледі, ал күшіктер 1,5–2 жасқа толғанға дейін өздігінен аң аулауға бейімделеді.
Үміттің табиғатқа оралуы – тарихи оқиға
2026 жылғы 27–28 мамырда Ресей Президенті Владимир Путиннің Қазақстанға мемлекеттік сапары кезінде екі ел басшыларына «Іле-Балқаш» резерватындағы төрт амур жолбарысының табиғи ортаға жіберілгені туралы бейнеролик көрсетілді.
Ал 31 шілдеде резерват аумағында Үміт атты ұрғашы жолбарыс табиғатқа жіберілді. Бұл – Қазақстанда 70 жылдан астам уақыттан кейін жолбарысты табиғи ортаға қайта жіберу жолындағы маңызды белес.
Жыртқыштың табиғи ортаға бейімделуін бақылау үшін оған спутниктік қарғыбау тағылды. Оның көмегімен мамандар Үміттің қайда жүргенін, қалай қозғалғанын және табиғаттағы мінез-құлқын қадағалай алады.
Спутниктік мониторинг жануардың жаңа мекенге қаншалықты бейімделгенін бағалауға, оның тіршілік ету аумағын анықтауға және ықтимал қауіптерге дер кезінде әрекет етуге мүмкіндік береді.
Жолбарыстың болашағы табиғи ортаның дайындығына байланысты
Жолбарысты қайта жерсіндіру – жануарларды табиғатқа жіберумен ғана шектелмейтін ұзақ мерзімді жұмыс. Оның нәтижесі қорек қорының жеткіліктілігіне, мекен ету ортасының сақталуына, жануарлардың бейімделуіне және қауіпсіз мониторинг жүйесінің тиімділігіне тікелей байланысты.
Сондықтан «Іле-Балқаш» резерватында тоғайлы ормандарды қалпына келтіру, бұғы мен құланның санын арттыру, жануарларды бақылау және адам мен жыртқыш арасындағы ықтимал қақтығыстардың алдын алу шаралары жалғасады.
Алдағы кезеңде жолбарысты қайта жерсіндіру жұмыстары жануарлардың бейімделу нәтижелері мен табиғи ортаның дайындығына қарай кезең-кезеңімен жүзеге асырылады.
Қазақстан үшін бұл жоба – сирек кездесетін жыртқышты тарихи мекеніне қайтаруға бағытталған маңызды табиғат қорғау бастамасы. Үміттің табиғатқа жіберілуі осы ұзақ жолдың символына айналды. Ендігі міндет – жолбарыстың Балқаш өңірінде тұрақты тіршілік етуіне қажетті жағдайды қамтамасыз етіп, табиғи экожүйенің қалпына келуіне мүмкіндік жасау.
«24KZ» Telegram-арнасына жазылыңыз
Тегтер #24жаңалықтар #24KZ #амур жолбарысы #Үміт #жолбарысPhone: +7 (7172) 757 485
E-Mail: 24kz@khabar.kz