Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 2019 жылдан бері 181,7 млрд доллардан 306 млрд долларға дейін өсті. Осы кезеңде сыртқы сауда көлемі ұлғайып, транзиттік бағыттар дамыды, тұрғын үй құрылысы мен білім беру инфрақұрылымы кеңейді. Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының Азия зерттеулері бөлімінің басшысы Айдар Құрмашев айтты, деп хабарлайды «24KZ».
Сарапшының пікірінше, экономикалық өсім Қазақстанның халықаралық серіктестермен байланысын нығайтып, сыртқы саясаттағы мүмкіндіктерін кеңейтті. Дегенмен елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігі экономиканы әртараптандыруға және ішкі даму сапасына байланысты.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігінің жеті жылында Қазақстанның халықаралық ұстанымдары анағұрлым берік экономикалық негізге ие болды. Жан басына шаққандағы ЖІӨ шамамен 9,8 мың доллардан 15 мың долларға дейін өсті. Бұл халықаралық серіктестер үшін қазақстандық нарықтың әлеуеті артқанын көрсетеді. Алайда номиналды экономикалық өсімді азаматтардың нақты табысының өсуімен тікелей теңестіруге болмайды, – дейді Айдар Құрмашев.
Сыртқы сауда және экспортты әртараптандыру
2019 жылдан бері Қазақстанның сыртқы сауда айналымы шамамен 97,8 млрд доллардан 143,9 млрд долларға дейін өсті. Экспорт көлемі де артып, 58,1 млрд доллардан 79 млрд долларға жетті.
2025 жылы Қазақстан экспортының негізгі бағыттары Италия, Қытай және Ресей болды. Атап айтқанда, Италияның үлесі 19,8%, Қытайдың үлесі 19,2%, ал Ресейдің үлесі 10,3% құрады.
Алайда экспорт құрылымында шикізатқа тәуелділік әлі де жоғары. 2025 жылы шикі мұнай мен мұнай өнімдері экспорттық түсімнің 50,5 пайызын қамтамасыз етті. Жалпы тауар айналымы өскенімен, экспорт көлемі жыл қорытындысында 3,2 пайызға қысқарды.
Айдар Құрмашевтің пікірінше, Қазақстанның халықаралық экономикалық позициясын нығайту үшін экспортты әртараптандыру маңызды.
Келесі кезеңде өңделген өнімдер мен қызметтер экспортын ұлғайту қажет. Мұндай бағыттардан түсетін кіріс мұнай нарығындағы баға құбылуына азырақ тәуелді болады, — деді сарапшы.
Орталық Азиядағы сауда байланыстары кеңейіп келеді
Қазақстан өңірлік экономикалық ынтымақтастықта да маңызды рөл атқарады. Еуразиялық даму банкінің бағалауынша, өткен жылы Орталық Азия елдері арасындағы тауар жеткізілімдерінің 54 пайызы Қазақстанның үлесіне тиіп, оның көлемі 6,6 млрд долларды құрады.
Ал өңірішілік сауданың жалпы көлемі 12,3 млрд долларға жетіп, 2020 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық өсті. Қазақстанның көршілес мемлекеттерге экспортында астық өнімдері, қара металдар және күнбағыс майы елеулі орын алады.
Сарапшы өңір елдері экономикасының дамуы Қазақстан үшін де жаңа нарықтарға жол ашатынын атап өтті. Оның айтуынша, көршілес мемлекеттермен сауда байланыстарын кеңейту отандық өндірушілердің өнім өткізу мүмкіндіктерін арттырады.
Транскаспий бағытының маңызы артып келеді
Қазақстанның халықаралық көлік-логистикалық мүмкіндіктерін кеңейту де экономикалық тұрақтылықты нығайтатын факторлардың бірі. ҚР Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, Транскаспий халықаралық көлік бағытымен тасымалданған жүк көлемі 2020 жылғы шамамен 800 мың тоннадан 2025 жылы 4,1 млн тоннаға дейін өсті.
Қазақстан, Әзербайжан және Грузия арасындағы ынтымақтастық аясында тарифтерді үйлестіру, кедендік рәсімдерді жетілдіру және цифрлық шешімдерді енгізу бағытында жұмыс жүргізілді.
Теңізге тікелей шығатын жолы жоқ Қазақстан үшін балама көлік бағыттарының болуы ерекше маңызды. Олар жүк жеткізу мүмкіндіктерін кеңейтіп, жекелеген бағыттардағы іркілістерге тәуелділікті азайтады, — деді Айдар Құрмашев.
Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы халықаралық деңгейде бағаланды
2024 жылғы қыркүйекте Moody’s халықаралық рейтингтік агенттігі Қазақстанның тәуелсіз кредиттік рейтингін Baa1 деңгейіне дейін көтерді. Бұл агенттік шкаласы бойынша ел тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болды. 2026 жылғы қыркүйекте рейтинг тұрақты болжаммен расталды.
Рейтингті қолдайтын негізгі факторлардың қатарында мемлекеттік қарыздың төмен деңгейі мен халықаралық резервтердің елеулі көлемі аталды.
Сарапшының пікірінше, мұндай көрсеткіштер халықаралық нарықтардан капитал тарту мүмкіндіктеріне әсер етеді. Дегенмен инвестициялық ахуалды бағалау кезінде кредиттік рейтингпен қатар инвесторлардың құқықтарын қорғау, бәсекелестік ортасы және реттеу сапасы да ескерілуі қажет.
Құрылыс пен білім беру — ұзақ мерзімді дамудың негізі
Қазақстанда тұрғын үй құрылысының көлемі де артты. 2019 жылы 13,1 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 20 млн шаршы метрден асты. Ұлттық статистика бюросының жарияланған деректеріне сәйкес, 2025 жылы пайдалануға берілген тұрғын үйдің шамамен 90 пайызы жеке құрылыс салушылардың үлесіне тиесілі.
Сонымен бірге білім беру инфрақұрылымын дамыту жұмыстары жалғасып жатыр. Үкіметтің бағалауынша, соңғы жеті жылда елде 1 300-ден астам жаңа мектеп салынған. Оқу-ағарту министрлігінің мәліметіне сәйкес, «Келешек мектептері» жобасы аясында 460 мың оқушыға арналған 217 мектеп пайдалануға берілді.
Алайда сарапшы білім беру инфрақұрылымын кеңейтумен қатар оқыту сапасын арттырудың да маңызы зор екенін атап өтті.
Технологиялық өндірістерді тарту және отандық бизнесті дамыту үшін білікті мамандар қажет. Сондықтан болашақ қызметкерлердің сапалы білім алуы елдің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі факторлардың бірі болады, — деді ол.
Цифрландыру және халықаралық бастамалар
БҰҰ-ның электрондық үкіметті дамыту индексінде Қазақстан 2018 жылғы 39-орыннан 2024 жылы 193 мемлекеттің арасындағы 24-орынға көтерілді. Бұл мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытындағы ілгерілеуді көрсетеді.
Қазақстанның халықаралық аренадағы маңызды бастамаларының бірі — Алматыда Орталық Азия мен Ауғанстанға арналған БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары жөніндегі өңірлік орталығын құру. 2019 жылы Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған бастама 2025 жылы институционалдық деңгейге көтеріліп, орталықты орналастыру туралы Қазақстан мен БҰҰ арасындағы келісімге қол қойылды.
Айдар Құрмашевтің пікірінше, мұндай бастамалар Қазақстанға өңірлік басымдықтарды халықаралық сараптама және даму бағдарламаларымен ұштастыруға мүмкіндік береді.
Сарапшының айтуынша, елдің халықаралық позициясын одан әрі нығайту үшін экономикалық өсімді халықтың әл-ауқатын арттырумен, экспортты әртараптандырумен және өңірлік ынтымақтастықтың нақты нәтижелерімен ұштастыру маңызды.
«24KZ» Telegram-арнасына жазылыңыз
Тегтер #24жаңалықтар #24KZ #ҚСЗИ #7жыл
Phone: +7 (7172) 757 485
E-Mail: 24kz@khabar.kz