Базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін банктер депозит шарттарын өзгерте бастады. Нарықта не болып жатыр?

Маусым айында базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін бірқатар банк депозит шарттарын қайта қарады, деп хабарлайды «24KZ».

Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер, EconomIQ Telegram-арнасының авторы Венера Жаналинаның айтуынша, Ұлттық банктің екінші шешімінен кейін – базалық мөлшерлемені 17%-дан 16,75%-ға дейін төмендеткен соң – әзірге жаңа шарттарды ресми түрде тек жекелеген банктер ғана жариялады.

Осы өзгерістерді толығырақ қарастырайық. Бірден атап өтейін: төменде ЖТСМ (жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі) туралы сөз болады. Ол капиталдандыруды ескеретіндіктен, банктік өнімдерді салыстыру үшін номиналды мөлшерлемеге қарағанда анағұрлым қолайлы көрсеткіш болып саналады.

Сонымен қатар, тарифтердің жаңартылуы барлық депозиттік өнімдер бойынша табыстылықтың міндетті түрде төмендеуін білдірмейтінін ескерген жөн.

Өзгерістердің алғашқы толқынына Halyk Bank айқын мысал бола алады. 15 маусымнан бастап үш айлық QORJIN депозиті бойынша ЖТСМ 19,50%-дан 18,51%-ға, ал алты айлық мерзім бойынша 17%-дан 16,50%-ға дейін төмендеді. Алайда дәл осы депозиттің 12 айлық мерзімі бойынша мөлшерлеме, керісінше, 15,05%-дан 15,50%-ға дейін өсті. Ал «Максимальный» жинақ депозиті бойынша алты айлық ЖТСМ 17,48%-дан 17%-ға дейін төмендесе, 12 айлық мерзім бойынша 15,04%-дан 16%-ға дейін көтерілді. Бұл банктердің барлық депозиттік өнімдер бойынша мөлшерлемелерді біркелкі төмендетпейтінін көрсетеді: олар кейбір мерзімдер бойынша төмендетіп, басқалары бойынша көтеру арқылы қаражат тарту мерзімдерін реттейді.

Шілде айындағы шешімнен кейін ең айқын расталған төмендеуді Kaspi жариялады. Kaspi Жинақ депозиті бойынша ЖТСМ бұрын 20% болса, 5 тамыздан бастап 19% деңгейінде белгіленеді. Төмендеу бір пайыздық тармақты құрады.

Қазіргі шарттарға сәйкес, Home Credit Bank-тің «Сберегательный Хоум+» депозиті бойынша ЖТСМ үш айға – 20,5%, алты айға – 19%, 12 айға – 15% құрайды. Ал «Сберегательный Хоум» депозиті бойынша бұл көрсеткіш алты айға – 18,5%, бір жылға – 15%, екі жылға – 10%. Бұл жерде ең жоғары мөлшерлеме ұзақ мерзімге емес, дәл қысқа мерзімге ұсынылуы мүмкін екені анық байқалады. Сондықтан «ең ұзақ мерзімге депозит ашқан дұрыс» деген кеңес әрдайым орынды бола бермейді. Мөлшерлемемен қатар, оның қандай мерзімге бекітілетінін де салыстыру маңызды.

Freedom Bank те 5 тамыздан бастап күшіне енетін жаңа шарттарын жариялады. «Стратегия» депозиті бойынша үш айға ЖТСМ 19,51%, ал «Капитал» депозиті бойынша бір және үш айға – 18%, алты айға – 18,5% болып белгіленді. Алайда Freedom Bank-ті мөлшерлемені төмендетудің нақты мысалы ретінде келтіруге болмайды: үш айлық «Стратегия» депозиті бойынша ЖТСМ бұған дейін де 19,51% болған. Яғни банк тарифтерді жаңартқанымен, дәл осы өнімнің табыстылығы өзгерген жоқ.

Осылайша, базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін депозит нарығы шынында да қайта құрылып жатыр, бірақ өзгерістер біркелкі емес. Кейбір өнімдер бойынша мөлшерлемелер төмендеп жатыр, басқаларында өзгеріс жоқ, ал жекелеген мерзімдер бойынша тіпті өсіп те жатыр. Базалық мөлшерлеме экономикадағы ақша құнына әсер етеді, бірақ банктер оны автоматты түрде қайталауға міндетті емес. Олардың шешімдері өтімділікке, депозиттер тарту қажеттілігіне және нарықтағы бәсекеге де байланысты.

Сонымен бірге, номиналды табыстылықтың төмендеуі депозиттердің тиімділігі жоғалды дегенді білдірмейді. Маусым айында жылдық инфляция 10,3%-ға дейін баяулады. ЖТСМ 19% болған жағдайда, осы инфляция деңгейін ескеріп есептелген шамамен нақты табыстылық 7,9%-ды, ал ЖТСМ 20% болғанда шамамен 8,8%-ды құрайды. Дегенмен бұл тек бағдарлық есеп: қазіргі инфляция соңғы 12 айдағы баға өсімін көрсетеді, ал жаңа депозиттің нақты табыстылығы болашақтағы инфляцияға байланысты болады.

Салымшылар үшін қазіргі жағдай депозит бойынша қолданыстағы табыстылықты дәл қазір бекітіп алған орынды болуы мүмкін екенін білдіреді, әсіресе егер қаражат белгілі бір мақсатқа арналған болса және алдағы бірнеше айда қажет болмайтыны анық болса. Егер базалық мөлшерлеме әрі қарай төмендей берсе, банктер жаңа және ұзартылатын депозиттердің табыстылығын қайта қарауды жалғастыруы мүмкін. Бірақ депозит таңдағанда тек ең жоғары мөлшерлемеге ғана емес, оның бүкіл мерзім бойы сақталатынына, депозитті толықтыру мүмкіндігіне, автоматты түрде ұзартылған кезде қандай мөлшерлеме қолданылатынына және мерзімінен бұрын жабылған жағдайда қандай шарттар болатынына назар аударған жөн.

Сонымен қатар, қаржылық қауіпсіздік қорын толықтай жинақ депозитінде сақтауға болмайды. Мұндай депозит мерзімінен бұрын бұзылған жағдайда ақша, әдетте, өтініш бергеннен кейін тек 30 күннен соң қайтарылады және есептелген сыйақының басым бөлігі жоғалады. Сондықтан өтімді резервті икемдірек депозитте сақтап, ал жақын арада қажет болмайтын қаражатты ғана бекітілген мөлшерлемемен орналастырған дұрыс.

«24KZ» Telegram-арнасына жазылыңыз