1 қазаннан бастап мерзімі 12 айдан асатын валюталық жинақ салымдары бойынша ұсынылатын шекті мөлшерлеме жылдық 1%-дан 2,5%-ға дейін өсті, деп хабарлайды 24KZ Qazaq Expert Club-қа сілтеме жасап.
Өзгеріс осы күннен кейін ашылған немесе мерзімі ұзартылған салымдарға қатысты. Бұл ретте нақты мөлшерлемені банк белгілейді. Мерзімі тура бір жыл немесе одан аз валюталық салымдар үшін бұрынғы 1% шегі сақталды.
Мөлшерлеменің өсуі енді жинақты долларда сақтау тиімдірек дегенді білдіре ме? Теңгелік депозиттер бойынша пайыздар әлі де айтарлықтай жоғары, алайда қорытынды сомаға валюта бағамы да әсер етеді. Екі нұсқаны қалай салыстыру керектігін Qazaq Expert Club-тың шақырылған сарапшысы, экономика магистрі Қанат Оспанов түсіндіреді.
Алдымен қысқа мерзімді қарастырып, доллар бағамы бір жыл ішінде өзгермейді деп есептейік. Адамда 1 млн теңге бар. Егер оны шартты түрде жылдық 12%-бен орналастырса, бір жылдан кейін 1 млн 120 мың теңге болады. Ал сол миллион теңгені долларға айырбастап, жылдық шартты 2,5%-бен бір жылдық депозит ашса, бағам өзгермеген жағдайда оны қайта теңгеге шаққандағы құны 1 млн 25 мың теңгені құрайды (бағам өзгермейді және айырбастау шығындары есепке алынбайды деген шартпен). Айырмашылық – теңгелік депозиттің пайдасына 95 мың теңге. Осылайша, бағам тұрақты болған жағдайда жоғары мөлшерлеме теңгелік салымға артықшылық беретінін көреміз, – деп түсіндіреді Оспанов.
Ал бағам айтарлықтай өзгеріп үлгеретін ұзақ мерзімде не болады? Сарапшы тағы бір шартты жағдайды қарастыруды ұсынады. Айталық, 2016 жылғы қазанда адамның 2 млн теңгесі болды. Оның бір миллионын теңгелік депозитке салды, ал екінші миллионын долларға айырбастап, оны да депозитке орналастырды.
2016 жылғы 5 қазандағы ресми бағам бойынша – бір доллар 333,59 теңге болған кезде – бір миллион теңгеге шамамен 2 998 доллар сатып алуға болатын еді. Есепті жеңілдету үшін валюталық салымның кірістілігін жыл сайынғы капиталдандырумен тұрақты 1% деп алсақ, 2026 жылғы қазанға қарай сома шамамен 3 311 долларға дейін өсер еді. 2026 жылғы 7 қазандағы ресми бағам – бір доллар 453,65 теңге – бойынша бұл шамамен 1,5 млн теңге.
Тіпті салыстыру үшін валюталық салым он жыл бойы жыл сайынғы капиталдандырумен 2,5% табыс әкелді деп есептесек те, бастапқы 2 998 доллар шамамен 3 837 долларға дейін өсер еді. 2026 жылғы 7 қазандағы бағам бойынша бұл шамамен 1,74 млн теңге. Біздің шартты моделімізде теңгелік депозит бәрібір көбірек табыс әкелер еді – шамамен 3,1 млн теңге, – деп түсіндіреді сарапшы.
Алайда валюта бағамы қайта есептеудің нәтижесін айтарлықтай өзгерте алады. Мәселен, 2025 жылғы шілдеде сауда барысында доллар бағамы 550 теңгеге дейін жеткен. Көрнекілік үшін сол 3 837 долларды осы бағаммен қайта есептесек, 2026 жылғы қазандағы бағам бойынша 1,74 млн теңгенің орнына шамамен 2,11 млн теңге шығады.
«Бағамның бұдан да күрт өзгерген мысалдары бар, – деп толықтырады Оспанов. – 2015 жылдың басында доллар шамамен 185 теңге тұрса, жылдың соңына қарай 340 теңгеге жуықтады. Жинағының бір бөлігін алдын ала долларда сақтаған адам үшін бұл салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде оның теңгемен есептегендегі құнының айтарлықтай өсуін білдірді».
Нақты банктің шарттарын білмей, теңгелік салымның он жылдағы нақты нәтижесін есептеу мүмкін емес: мөлшерлемелер өзгеріп отырды, ал салым мерзімі аяқталғаннан кейін оны жаңа шарттармен ұзартуға тура келер еді. Бірақ ауқымды түсіну үшін шартты модельді алуға болады. Жыл сайынғы капиталдандырумен тұрақты 12% мөлшерлеме кезінде бастапқы бір миллион теңге шамамен 3,1 млн теңгеге дейін өсер еді. Бұл модельде доллар бағамының өсуіне қарамастан, теңгелік салым он жыл ішінде көбірек табыс әкелді. Бұл мұндай нәтиже болашақта да қайталанады дегенді білдірмейді.
Мәселе мынада: девальвацияны тарихи графиктен көру оңай, ал оны алдын ала болжау өте қиын. Доллардың қымбаттауын жылдар бойы күтіп, сол аралықта теңгелік депозит бойынша алуға болатын пайыздық табыстың бір бөлігін жоғалтуға болады. Немесе теңгені таңдап, дәл ірі сатып алудың алдында бағамның күрт өзгеруіне тап болуыңыз мүмкін, – дейді Қанат Оспанов.
Сондықтан таңдау ең алдымен жинақтың мақсаты мен мерзіміне байланысты. Егер ақша бірнеше айдан кейін теңгемен жұмсау үшін қажет болса, теңгелік салымның жоғары мөлшерлемесі маңызды аргумент болуы мүмкін. Ал егер алда доллармен төленетін шығындар тұрса, қажетті соманы осы валютада сақтау сатып алу күніндегі бағамға тәуелді болмауға мүмкіндік береді.
Валюталық депозит теңгенің әлсіреуінен қорғайды, бірақ оның ұлттық валютаға шаққандағы кірістілігі белгісіз болып қала береді. Егер теңге күрт әлсіресе, жинақтың долларлық бөлігінің теңгемен есептегендегі құны өседі. Ал егер бағам ұзақ уақыт бойы салыстырмалы түрде тұрақты болса, теңгелік депозиттің жоғары мөлшерлемесі айтарлықтай жақсы нәтиже беруі мүмкін.
Қысқа мерзімде теңгедегі жоғары мөлшерлеме тиімді болуы мүмкін. Ал ұзақ мерзімде валюта бағамының ықтимал ауытқуларын да ескеру маңызды. Сондықтан депозит таңдағанда оның мерзіміне, банк ұсынатын нақты мөлшерлемеге және болашақта ақша сізге қай валютада қажет болатынына назар аударыңыз, – деп қорытындылады сарапшы.
