432,26 519.25 5.62
+7 (7172) 757 485 24kz@khabar.kz
ҚАЗ

Бес жылда ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің табысын екі есе ұлғайту жоспарланған

  • 171
  • UPD: 11:51, 02.03.2021
Бес жылда ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің табысын екі есе ұлғайту жоспарланған

ҚР премьер-министрі Асқар Маминнің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында АӨК дамытудың және инвестициялық жобаларды іске асырудың негізгі бағыттары қаралды.

АӨК дамытудың жаңа тәсілдері туралы ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров, негізгі әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдерінің бағасын тұрақтандыру туралы сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов баяндады.

2020 жылдың қорытындысы бойынша агроөнеркәсіп кешені саласында іс жүзінде барлық макрокөрсеткіштер бойынша оң өсу серпіні байқалады. Жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 5,6% артып, 6,3 трлн теңгені құрады. Бұл Еуразиялық экономикалық одақ елдері арасындағы ең үлкен өсім. Бұл ретте, тамақ өнімдері өндірісі 4% өсті. 

Агроөнеркәсіп кешенін одан әрі дамыту мақсатында мынадай міндеттер қойылды:

– ішкі нарықты 80%-тен астам деңгейде азық-түлік тауарларымен молықтыру;

– 1 млн ауыл тұрғындарының табысын тұрақты арттыру;

– еңбек өнімділігін 2,5 есеге арттыру;

– өңделген өнім экспортын 2 есеге ұлғайту.  

Ішкі нарықты азық-түлік тауарларымен молықтыру жөніндегі міндетті шешу үшін министрлік импортын қысқарту қажет позицияларды айқындады. Бұлар – құс еті, шұжық өнімдері, ірімшік пен сүзбе, алма, қант және балық. Бүгінгі күні алдағы үш жылға арналған бағыттардың әрқайсысы бойынша инвестициялық жобалардың нақты пулы айқындалды. 

Ауыл шаруашылығы министрі мәлім еткендей, қазір өзімізде өндірілетін құс етінің көлемі ішкі нарық қажеттілігінің 58%-ін ғана жабады. Толықтай молықтыру үшін құс етін өндіру қуатын қосымша 171 мың тоннаға арттыру қажет. Өткен жылдың өзінде қуаты 94 мың тонна болатын 8 құс фабрикасы іске қосылды. 

«Алдағы үш жылда жалпы қуаты 191 мың тонна болатын 11 құс фабрикасын пайдалануға беру жоспарлануда. Бұл жобаларды үш жыл ішінде іске қосу құс еті бойынша қажеттілікті толық көлемде өтеуге мүмкіндік береді», - деді С.Омаров.

Ішкі нарық отанымызда өндірілетін шұжық өнімімен 62% қамтамасыз етілген. Толықтай молықтыру қуаты 77,8 мың тонна болатын 6 ет комбинатын іске қосу есебінен, сондай-ақ айналым мақсаттарына арналған қаржыландыру және фермерлерді малды союға өткізуге ынталандыру есебінен қамтамасыз етілетін болады. 

«Сүт өнімдері импортының жалпы көлемі сүт шикізатына қайта есептегенде шамамен 500 мың тоннаны құрайды. Молықтыру мәселесін өнеркәсіптік тауарлық сүт фермаларының қуаттылықтарын іске қосу мен кеңейту және отандық сүт зауыттарын жете жүктеу есебінен шешу жоспарланып отыр. Сондықтан жыл сайын 35 өнеркәсіптік тауарлық сүт фермасын іске қосу жоспарланып отыр. Бұл ретте өткен жылдың өзінде жалпы қуаты 98 мың тонна болатын 48 тауарлық сүт фермасы іске қосылды, оның 17-сі – өнеркәсіптік тауарлық сүт фермалары», - деді С.Омаров.  

Бүгінгі таңда алманы жалпы тұтыну көлемі 344,3 мың тоннаны, импорт 144 мың тоннаны құрайды. Ішкі нарықты 6,6 мың га алаңда жаңа қарқынды бақтар салу есебінен молықтыру болжанып отыр. Ведомство басшысы атап өткендей, жаңа бақтар отырғызуды негізгі бақ өсіретін өңірлер: Алматы, Жамбыл және Түркістан облыстарында және Шымкент қаласында шоғырландыру ұсынылады. 

«Жыл сайынғы бақ отырғызу көлемі орта есеппен 2 мың га болады, бұл толық жеміс беруге біртіндеп шыға отырып, алмаға деген тапшылықты жойып, 2024 жылы өз-өзімізді толықтай қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», - деп нақтылады С.Омаров.

Қазіргі уақытта отанымызда өндірілетін қант тапшылығы 240 мың тоннаны немесе қажеттіліктің жартысынан көбін құрайды. Ішкі нарықты молықтыру Алматы облысындағы қант зауытын жаңғырту, сондай-ақ Жамбыл облысында қуаты 150 мың тонна қант болатын жаңа қант зауытын салу есебінен болжанып отыр.

Министрдің айтуынша, қосымша 175 мың тонна қант өндіру есебінен қант тапшылығын шешіп, 80% қамтамасыз ету көлеміне шығу жоспарлануда. 

Балық өнімдерімен қамтамасыз ету 60,8% құрайды. Ішкі нарықты молықтыру үшін өндіру қуаты 13,5 мың тонна балық болатын 8 жоба іске қосылатын болады. Бұл қамтамасыз ету көлемін 100%-ға дейін жеткізуге мүмкіндік береді.

«Жалпы республика бойынша бес жыл ішінде 380 инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр, оның 65%-дан астамын импортты алмастыру аясындағы жобалар құрайды. Сондай-ақ бұл тізбеге агроөнеркәсіптік кешеннің экспорттық әлеуетін ұлғайту, оның ішінде бордақылау алаңдары, репродукторлар, жылыжайлар бойынша, сондай-ақ өсімдік шаруашылығы өнімдерін өңдеу бойынша бірқатар жобалар енгізілген», - деді С.Омаров.

Жалпы жыл сайын орта есеппен 75-80 жобаны іске қосу жоспарланып отыр. Министрлік жобаларының пулы инвестициялық жобаларды іске асыру жоспарларын облыстар әкімдіктерінің пысықтауы нәтижесінде кеңейтілетін болады.  

Сондай-ақ бұл жобалар Мемлекет басшысының 7 ірі экожүйе құру тапсырмасының ажырамас бөлігі болады, оның шеңберінде дәнді және майлы дақылдарды, жемістер мен көкөністерді, қантты, ет пен сүтті өндіру мен өңдеу экожүйелерін құру жөніндегі инвестициялық жобаларды іске асыру жоспарлануда. Мәселен, өсімдік шаруашылығында зәкірлік «BioOperations» ЖШС кәсіпорнымен Солтүстік Қазақстан облысында астық өндіру және өңдеу жөніндегі экожүйе құрылуда. 

Министр атап өткендей, кооперация қағидаты бойынша экожүйе астықты тереңдетіп өңдейтін зауытты, құрамажем зауытын, құс кешенін, тауарлық сүт фермасын және осы кәсіпорындарды ауыл шаруашылығы шикізатымен қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы өндірушілерін біріктіреді. 

Осындай экожүйелерді елдің барлық өңірлерінде өңірлік ерекшеліктерін ескере отырып құру жоспарлануда.

Сонымен қатар ауылда шағын несие беру жалғасатын болады. Өткен жылдың өзінде бұл мақсаттарға 43,2 млрд теңге бағытталды, бұл 11 мыңнан астам микрокредит беруге мүмкіндік берді, оның 60%-ін стартап-жобалар құрайды. Бағдарламаны іске асыру ауылда 11 мың тұрақты жұмыс орнын құруға мүмкіндік берді. 

«Алдағы бес жылда 250 млрд теңге сомасына 50 мың шағын несие беру жоспарланып отыр», - деді сала басшысы.

Еңбек өнімділігін арттыру мақсатында агроөнеркәсіп кешенін мемлекеттік қолдаудың тиімділігін қамтамасыз ету бойынша жұмыс жүргізілуде. 

Бұл үшін өткен жылы министрлік субсидиялау тетіктерін қайта қарап, олар белгілі бір салаға баса назар аудармай, бірыңғай тәсілдемені көздейтін болды. Сондай-ақ шағын және орта фермерлердің субсидиялауға қол жеткізу шектері өзгертілді. 

Мемлекеттік қолдаудың тиімділігін арттыру үшін ағымдағы жылдан бастап бизнес үшін қарсы міндеттемелер кезең-кезеңімен енгізіледі. 

Сонымен қатар, базалық субсидиялар бойынша субсидиялау көлемдерін ұлғайту есебінен 2025 жылға қарай:

ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту деңгейін 4%-тен 6%-ке дейін;

минералды тыңайтқыштарды қолдану ғылыми негізделген норманың 21%-ынан 30%-ке дейін;

IV репродукцияға дейінгі жоғары сапалы тұқымдарды енгізу деңгейін 93%-дан 97%-ке дейін жеткізу жоспарлануда. 

Бұл ретте мемлекеттік қолдаудың басты қағидаты оның тұрақтылығы мен сабақтастығы болады. Бұл ауыл шаруашылығы еңбеккерлеріне өз қызметін ұзақ мерзімді перспективаға болжауға мүмкіндік береді.   

Бұдан басқа, АӨК субъектілерін қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру мақсатында салалық мемлекеттік қолдау бағдарламаларына қосу жолымен екінші деңгейдегі банктер, Қазақстанның Даму Банкі және синдикатталған қарыздар арқылы ауыл шаруашылығы секторына несие беру мүмкіндіктерін кеңейту жоспарлануда.   

«Ауыл шаруашылығы өнімдерін форвардтық сатып алуды кеңейту және жастар үшін ауыл шаруашылығы саласындағы жобаларды іске асыруға гранттар енгізу мүмкіндігі қарастырылуда. Сондай-ақ барлық АӨК қолдау шараларының бірыңғай электрондық ресурсы құрылатын болады», - деді С.Омаров.

Жалпы, коронавирус пандемиясы жағдайында бүкіл әлемде елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ауыл шаруашылығының рөліне деген жалпы түсінік өскен. Сондықтан Қазақстан мен көптеген мемлекеттер үшін импортты алмастыру мәселесі басымдыққа ие.  

Жүргізіліп жатқан жұмыс 2023 жылдың соңына қарай импортқа тәуелділік мәселелерін шешіп, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл ретте басымдық инфляцияға әсер ететін азық-түлік тауарларына берілетін болады. С.Омаров атап өткендей, Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау үшін қазіргі уақытта келесі бес жылға арналған жаңа Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі ұлттық жобаны агробизнес, ғылым талқылауда. Жоғарыда аталған барлық шаралар Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі ұлттық жобаға енгізілетін болады. 

Жүргізіліп жатқан шаралар нәтижесінде бес жыл ішінде еңбек өнімділігін 2,5 есеге арттыру, өнім экспортын, ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің табысын 2 есеге ұлғайту, сондай-ақ салаға 4,1 трлн теңге инвестиция тарту жоспарлануда, бұл қосымша 500 мыңға жуық адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді.  

Өз кезегінде сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов азық-түлік қауіпсіздігі аргоөнеркәсіп кешенін дамытудың басты міндеті болып тұрып, азаматтарымыздың әлеуметтік көңіл-күйімен тікелей байланысты екенін атап өтті. 

23 ақпандағы жағдай бойынша әлеуметтік маңызы бар азық-түлік туарлары бағаларының өсуі 2,4% деңгейінде тіркелді. Бәрінен бұрын импортқа тәуелді өнімдердің, жоғары экспорттық сұранысы бар тауарлардың, сондай-ақ маусымаралық кезеңде дәстүрлі түрде қымбаттайтын көкөністердің бағалары өсім көрсетті. Олардың жалпы өсімге қосқан үлесі 2,0 проценттік тармақты құрады.

Азық-түлік балансы мен бағаның өзгеруін талдау келесі қорытындыларды көрсетеді. Біріншіден, азық-түлік тауарларының бағасы өндірісі мен тұтыну теңгеріміне ғана емес, сондай-ақ импортталатын және экспортқа жіберілетін өнімнің үлесіне де байланысты. Мұндай ағындар сыртқы нарықтардың бағаларын ішкі саудаға әкеп соқтырады.

«Екіншіден, тұрақтандыру қорлардың көлемі жеткілікті емес, яғни 3,7 млрд теңгеге 25,4 мың тонна қалыптастырылған Олардың интервенциясы жалпы тұтынудың 0,2%-нан 1,4%-ына дейін құрайды. Бұл іс жүзінде бағаға тиісті әсер етпейді. Тұрақтандыру қорларының өздері де тиімді қалыптаспайды. Мысалы, Ақтөбе облысында 2020 жылы қанттың, қарақұмық жармасының, күнбағыс майының және жұмыртқаның бағалары едәуір өсті. Бұл ретте жыл ішінде қорға бағаның шамалы өсуі байқалған көкөністер сатып алынды», - деп түсіндірді Б.Сұлтанов. 

Үшіншіден, нарықтық құралдар өздерінің тиімділігін көрсетті. Бұл форвардтық сатып алу және «айналым схемасы». 

Сауда және интеграция министрінің айтуынша, бүгінгі таңда жергілікті бюджеттерден 21,9 млрд теңге бөлінді.

«Механизм тиімді, дегенмен нарыққа айтарлықтай әсер ету үшін қаржыландыруды кеңейту қажет. Отандық өндірушілермен келісімшарттарды «қолымен басқару» режимінде жүргізе отырып, желілерге арзандатылған кредиттерді 50 млрд теңгеге дейін ұлғайту керек», - деді Б.Сұлтанов.

Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Құмар Ақсақалов 2020 жылдың қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 779 млрд теңгеге дейін жеткенін, өсім 166 млрд теңгені құрағанын хабарлады. Салаға 124,4 млрд теңге инвестиция тартылды. 

«Былтыр 11 сүт фермасының құрылысы басталып, оның бесеуі іске қосылды. Саланы одан әрі дамыту АӨК дамытудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде көзделген. Алдағы жылдары 30 мың мал басына арналған 52 сүт фермасы салынады, нәтижесінде сүт өндірісі жыл сайын 150 мың тоннаға артады. Етті мал шаруашылығында өңірде 2 бордақылау алаңының құрылысы жүргізілуде. 2025 жылға дейін тағы 6 бордақылау алаңы салынады», - деді Қ.Ақсақалов.

Биыл қуаттылығы 15 мың тонна болатын 2 бройлер құс фабрикасының құрылысы басталады. Екі сүт зауытында жаңғырту аяқталады. Осының арқасында сүт өңдеу 135 мың тоннаға дейін және ірімшік өндірісі 7,5 мың тоннаға дейін өспек. Әртараптандыру аясында майлы дақылдар алқабы 1 млн га дейін жеткізілді. Майлы дақылдарды өңдеу үшін екі май өңдеу зауытының  құрылысы жоспарланған. 

Экожүйені дамыту шеңберінде стратегиялық инвестор ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және терең өңдеу бойынша инвестициялық жобаларды іске асыруда. Инвестор «Биоперейшн» зауытын іске қосып, крахмал, глютен және биоэтанол шығаруды қолға алды. 

«Биыл шошқа кешені 100 мың басқа дейін кеңейтіледі. 5 жыл ішінде оның қуатын 500 мыңға дейін жеткізу жоспарланған», - деді СҚО әкімі. 

Сонымен қатар қуаты жылына 110 мың тоннаға дейін болатын жаңа қоспа жем зауыты ашылады. 3000 басқа арналған сүт фермасының, сүт өңдеу зауытының және селекциялық-генетикалық орталықтың құрылысы басталады. Қазір осы кәсіпорындарда 1 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылған. 

«Барлық жобалардың арқасында алдағы 5 жылда еңбек өнімділігі 2,5 есеге, өнім экспорты екі есеге ұлғаймақ», - деді Қ.Ақсақалов. 

Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Ахметов Ауыл шаруашылығы министрлігі іске асырып жатқан қолдау бағдарламаларының арқасында, облыста АӨК көрсеткіштерінің тұрақты өсуі қалыптасқанын атап өтті.

«Өткен жылы, өсімдік шаруашылығының жалпы көлемі 121% өсті, мал шаруашылығында өсім 112% құрады, инвестициялық салымдар 125% артты. Өңірде импортты алмастыруға және экспортты ұлғайтуға бағытталған 210 млрд теңгеге 20 ірі инвестициялық жоба іске асырылуда», - деді Д.Ахметов.

Биыл Семей қаласында жылына 300 мың тонна шикізат өңдейтін май өңдеу зауыты жұмысын бастайды, 2022 жылға қарай қуаты осындай тағы бір кешен іске қосылады. Өңдеуші кәсіпорындардың жалпы қуаты жылына 1,1 млн тоннадан астам шикізатты құрайды, бұл өндіріс көлемін 400 мың тоннаға арттырады және майлы дақылдар егістігін әртараптандыруды қамтамасыз етеді. 

Сонымен қатар келесі жылы жылына тоқсан 90 мың тоннаға дейін сүт өңдейтін «Эмиль» сүт зауытының құрылысы аяқталады. Жалпы тауарлар тобына ірімшік және бүгінгі күні импортталып отырған аралас құрамдағы өнімдер қосылады. 

«2022 жылға дейін қуаты жылына 13,7 мың тонна сүтті құрайтын 6 сүт-тауарлы фермасын іске қосу жоспарлануда. Импортты алмастырудың негізгі жобасы ағымдағы жылы Өскемен құс фабрикасында құс етін өндіруді жылына 28 мың тоннадан 55 мың тоннаға дейін кеңейту болып отыр», - деді Д.Ахметов. 

Сонымен қатар жылына 50 мың тонна шошқа етін өнеркәсіптік өндіру бойынша экспортқа арналған жобаны іске қосу жоспарлануда. Іске қосылатын 2 ет комбинатын шикізатпен қамтамасыз ету үшін 18 мың бас ірі қара малды бордақылауға арналған 6 бордақылау алаңын құру жоспарлануда.  

«Мемлекеттік қолдаудың арқасында облыста 4,5 мың га суармалы егістік қосымша қолданысқа енгізіледі. Облыста аквамәдениеттің 3 жобасы жүзеге асырылған, болашақта тағы 7 балық өсіру нысаны жоспарлануда», - деді ШҚО әкімі.

Ақпарат көзі: primeminister.kz

Хабар 24 телеарнасы