Әлеуметтік инфрақұрылымды балалар үшін қалай пайдалы етуге болады?
Президент 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында Қазақстан бойынша әлеуметтік нысандардың ауқымды құрылысын бастайтынын жариялады. Алғашқы кезеңде өңірлерде білім беру, спорт және мәдениет салаларына арналған шамамен 50 нысан салу жоспарланып отыр, деп хабарлайды 24KZ.
Алайда жаңа ғимараттардың тиімділігі олардың ішінде қандай бағдарламалар жүзеге асырылатынына және балалардың сол мүмкіндіктерді тұрақты пайдалана алуына байланысты. Бұл туралы Qazaq Expert Club-тың білім беру саласындағы сарапшысы Жазира Асанова айтты.
Сонымен қатар Қазақстанда қазірдің өзінде ауқымды инфрақұрылымдық база бар. Елімізде мектептерді, спорт кешендерін және басқа да мекемелерді есептемегенде, 3 912 көпшілікке қолжетімді кітапхана, 286 музей және 3 мыңнан астам мәдени-демалыс ұйымы жұмыс істейді. Менің ойымша, олардың адами капиталды дамытудағы әлеуетін әлдеқайда кеңінен пайдалануға болады.
Бүгінде көптеген компаниялар білім беру, мәдениет және спорт салаларындағы бастамаларды қолдап келеді: жабдықтар сатып алуды, гранттарды, жарыстарды және жекелеген іс-шараларды қаржыландырады.
Келесі қадам бизнес тек қаржыландыруға ғана емес, бағдарламаларды әзірлеуге де қатысатын ұзақ мерзімді серіктестікке көшу болуы тиіс.
Өнеркәсіптік компаниялар инженерлік және ғылыми жобаларды, технологиялық бизнес цифрлық зертханаларды, креативті индустриялар шығармашылық сабақтарды, ал спорт ұйымдары мен корпоративтік серіктестер қолжетімді спорт секциялары мен балалардың бұқаралық спортын қолдай алады.
Мұндай тәсіл әсіресе өңірлер үшін перспективалы. Ауылдық жерлерде 3 343 кітапхана орналасқан. Олардың базасында білім беру және ғылыми-танымдық бағдарламаларға қолжетімділікті кеңейтуге болады. Ал жұмыс істеп тұрған мәдениет және спорт мекемелерін мектептердің, университеттердің, қоғамдық ұйымдар мен бизнестің бірлескен жобаларына белсендірек тартуға мүмкіндік бар.
Мысалы, кітапхана тұрақты сабақтар өткізу үшін орын ұсына алады, мектеп балалар тобын қалыптастыруға көмектеседі, ал компания қажетті жабдықтармен қамтамасыз етіп, мамандардың қатысуын ұйымдастырады.
Егер бағдарламаның бірнеше жыл бойы жұмыс істеуіне кім жауап беретіні және оның отбасылар үшін қолжетімді болып қала беретіні алдын ала анықталса, мұндай бастама бір реттік іс-шарадан әлдеқайда пайдалы болады.
Бұл жерде мемлекеттің міндеттемелерін жеке инвестициялармен алмастыру туралы сөз болып отырған жоқ. Әлеуметтік инфрақұрылымның қолжетімділігін қамтамасыз етуге мемлекет жауапты болып қала береді, ал бизнестің қосымша ресурстары мен сарапшылық тәжірибесі жұмыс істеп тұрған мекемелердің мүмкіндіктерін кеңейтуге көмектеседі.
Ол үшін ұзақ мерзімді серіктестіктің түсінікті тетіктері қажет: үлгілік келісімдер, бағдарламаларды бірлесіп қаржыландыру, жобаларды іріктеудің ашық критерийлері және олардың әлеуметтік қайтарымын бағалау.
Нәтижені өткізілген іс-шаралар санымен немесе демеушілік көмек көлемімен емес, балалардың бағдарламаларға қаншалықты тұрақты қатысатынымен, сапалы бағдарламалардың қолжетімділігімен және қол жеткізілген нәтижелердің тұрақтылығымен өлшеу қажет.
Адами капиталды дамытудың келесі кезеңі мемлекеттің, бизнестің, білім беру, ғылым, мәдениет және спорт салаларының ресурстарын біріктіруге негізделуі тиіс.
Инвестицияны тек нысандарды салуға және жабдықтауға ғана емес, адамдардың қабілеттерін ашуға, денсаулығын нығайтуға және дамуына жаңа мүмкіндіктер жасауға бағытталған бағдарламаларды тұрақты іске асыруға да жұмсау маңызды.
Сонда мемлекеттік және жеке инвестициялар көптеген жылдар бойы нақты пайда әкелетін болады.
Автор: Жазира Асанова, Qazaq Expert Club-тың білім беру саласындағы сарапшысы
