Үй телефонынан 5G дәуіріне дейін: Тәуелсіз Қазақстанда интернет қалай дамыды?

Сурет ЖИ көмегімен жасалған

Егемендік жылдарында Қазақстанның цифрлық кеңістігі 1991 жылғы алғашқы электрондық хаттан бастап, бүгінде ел халқының 98 пайызын қамтитын қуатты экожүйеге дейін өсті. Бір кездері желіге қосылу үшін үй телефоны мен модем қажет болса, қазір азаматтар мемлекеттік қызметтерді смартфон арқылы санаулы секундта рәсімдейді. «24KZ» үй телефонының сымынан заманауи 5G желісіне дейінгі отандық интернет тарихына шолу жасады.

1991 жыл: Алғашқы электрондық пошта

Қазақстандағы заманауи желілік байланыс тарихы тәуелсіздік жарияланардан сәл бұрын басталды. 1991 жылдың сәуір айында Алматыдағы «Парасат» ғылыми-технологиялық орталығының базасында алғашқы аймақтық «Relcom» желілік торабы іске қосылды. Ол кезде қазіргідей веб-сайттар болған жоқ, жүйе тек электрондық пошта қызметін ұсынды. Бұл отандық ғалымдар мен мамандарға шетелдік әріптестерімен жедел хат алмасуға жол ашқан алғашқы қадам еді.

1994 жылғы 19 қыркүйек — Қазнеттің туған күні

Еліміздің жаһандық желідегі дербестігі 1994 жылғы 19 қыркүйекте ресми түрде бекіді. Дәл осы күні Халықаралық мекенжай кеңістігін үлестіру агенттігінде (IANA) Қазақстанның жоғары деңгейлі ұлттық .kz домені тіркелді. Осы сәттен бастап Қазнет тарихының ресми есебі басталды.

Алғашқы отандық ресурстар да осы кезеңде пайда болды:

·         1995 жыл: Қазақстандық веб-сайттардың алғашқы каталогы құрастырылды.

·         1996 жыл: «Қазнеттің үлкен энциклопедиясы» ақпараттық порталы ашылды.

·         1998 жыл: Физика-техникалық институты мемлекеттік тілдегі ең алғашқы веб-сайтты іске қосты.

Телефон сымынан жоғары жылдамдықты мобильді желіге дейін

Отыз жылдан астам уақыт ішінде қазақстандықтардың ғаламторға қол жеткізу тәсілдері бірнеше технологиялық кезеңнен өтті:

·         Dial-up дәуірі. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында интернетке тек үй телефоны мен модем арқылы қосылуға болатын. Байланыс жылдамдығы өте төмен еді және желі бос болмағандықтан, үй телефонына қоңырау қабылдау мүмкін болмайтын.

·         Кеңжолақты интернет. 2000-жылдардың ортасында ADSL технологиясы енгізіліп, телефон желісін бөгемей тәулік бойы желіде отыру мүмкіндігі туды. Кейін оны талшықты-оптикалық желілер алмастырды.

·         Мобильді байланыс. Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы (GOV.KZ) жариялаған деректерге сәйкес, 2011 жылы елімізде 3G стандарты, ал 2014 жылы 4G/LTE желісі іске қосылды. 2019 жылдан бастап ірі қалаларда 5G желісін енгізу жұмыстары басталып, бүгінде республика бойынша 3,2 мыңнан астам 5G базалық станциясы орнатылған.

Цифрлық мемлекет және статистика

Интернеттің дамуы мемлекеттік қызмет көрсету саласын түбегейлі өзгертті. Электрондық үкімет құру бағдарламасы 2004 жылы бекітіліп, 2006 жылы eGov.kz порталы іске қосылды.

Ұлттық статистика бюросы мен салалық министрліктің соңғы ресми мәліметтері еліміздегі цифрландыру деңгейін айқын көрсетеді:

·         Қамту деңгейі: Ел халқының 98 пайызы интернетпен қамтылған.

·         Онлайн қызметтер: Мемлекеттік қызметтердің 90 пайыздан астамы электронды форматқа көшірілді, оның 95,9 пайызы смартфон арқылы қолжетімді.

·         Аудитория және белсенділік: Ресми деректеріне сәйкес, eGov.kz порталында 15 миллионнан астам азамат тіркелген, ал eGov Mobile қосымшасын пайдаланушылар саны 13 миллионнан асты. Бір ғана 2026 жылдың 10 айында қазақстандықтар онлайн форматта 51,1 миллионнан астам мемлекеттік қызмет алды. Оның басым бөлігі, яғни 32,7 миллионнан астамы смартфондағы мобильді қосымша арқылы рәсімделген.

1991 жылғы қарапайым электрондық хаттан басталған отандық интернет тарихы бүгінде азаматтардың тұрмысын жеңілдетіп, ұлттық экономиканы ілгерілететін басты құралға айналды.

Сондай-ақ оқыңыз: