Соңғы 20 жылдан астам уақыт ішінде Солтүстік Арал теңізіндегі су көлемі шамамен екі есеге ұлғайып, 23,4 миллиард текше метрге жетті. Қазақстанда су қоймасын қалпына келтіру жұмыстарын жалғастыру, соның ішінде Көкарал бөгетін қайта жаңарту жоспарланып отыр, деп хабарлайды «24KZ» Су ресурстары және ирригация министрлігіне сілтеме жасап.
Ведомство мәліметінше, бұл жұмыстар Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті міндеттер және оларды цифрлық трансформация арқылы шешу» атты Жолдауында берілген тапсырмаларды орындау айнасында жүргізіліп жатыр.
20 жылдан астам уақыт ішінде Солтүстік Аралдың аумағы 36 пайызға, су көлемі екі есеге жуық ұлғайып, 23,4 миллиард текше метрге жетті, ал минералдану деңгейі екі есеге төмендеді. Сырдария өзенінің арнасы арқылы жыл сайын кемінде 2 миллиард текше метр су жіберілуі қамтамасыз етіледі, – делінген ведомство хабарламасында.
Солтүстік Аралды қалпына келтірудің келесі кезеңі Көкараль бөгетін қайта жаңартуды көздейді. Дүниежүзілік банкпен бірлесіп әзірленген жоба су деңгейін Балтика жүйесі бойынша 44 метрге дейін көтеруді қарастырады.
Алдағы 5–6 жылда Солтүстік Аралдың аумағын 3,9 мың шаршы километрге дейін жеткізу, ал су көлемін 34 миллиард текше метрге дейін ұлғайту жоспарланып отыр, – деп көрсетілген ақпаратта.
Бұған қоса, Арал теңізінің құрғаған түбінің шөлейттенуіне қарсы күрес жұмыстары жалғасуда. Құрғаған түске қазірдің өзінде 3,4 мың тонна сексеуіл мен галофитті өсімдіктердің тұқымы себіліп, 56,2 миллион сексеуіл көшеті отырғызылды. Орман мелиорациясы жұмыстарының жалпы аумағы 1,1 миллион гектарға жетті. Сондай-ақ отырғызу материалы өсірілетін ауданы 33 гектар болатын питомник салынды. Оның қуаттылығы жылына 3 миллион көшетті құрайды.
Жұмыстың жеке бір бағыты Каспий теңізін сақтауға қатысты. Қазақстан басқа да жағалаудағы мемлекеттермен ынтымақтастықты дамытуға ниетті және Каспийді сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарламаны әзірлеуде.
Теңіз деңгейінің төмендеуі, ластану және биоәртүрлілікке төнген қатерлер негізгі мәселелер болып қала береді. Оларды зерттеу үшін Қазақстан ғылыми ынтымақтастықты дамытып, бейінді ғылыми-зерттеу институтын құруға дайындық жүргізуде.
Жоғары деңгейдегі диалог шеңберінде «Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі жағдайында тұрақтылықты арттыру» жобасы іске қосылды. Сондай-ақ БҰҰДБ және халықаралық серіктестермен бірлесіп теңіз бен жағалау ресурстарын басқару, пластикпен ластануды азайту және биоәртүрлілікті, соның ішінде каспий итбалығын сақтау жөніндегі жобалар әзірленуде, – деп атап өтілді ақпаратта.
Сондай-ақ Қазақстан барлық іргелес мемлекеттермен трансшекаралық сулар бойынша құқықтық базаны қалыптастыруды аяқтады. Өзбекстанмен жүргізілген он жылдық келіссөздердің қорытындысы бойынша трансшекаралық су объектілерін бірлесіп басқару туралы келісімге қол қойылды.
Атап өтілгендей, Сырдария өзеніндегі су қоймаларының келісілген жұмыс режимдері суы мол емес кезеңдердің өзінде Солтүстік Аралға тұрақты су келуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Осылайша, Арал теңізі бойынша негізгі шаралар қазіргі уақытта су көлемін ұлғайтуға және құрғаған түбінің шөлейттенуіне қарсы күреске бағытталған. Ал Каспий бойынша жұмыс ғылыми мониторингке, халықаралық ынтымақтастыққа және экожүйені сақтауға шоғырландырылған.
